Meerhemkanaal (1251)

GentMeerhemkanaalKP1846-1854GT1987

Meerhemkanaal 1846-1854 – G.T. 1987

Meerhem is een samenstelling van mere en ham. Mere in de betekenis van “moerassige waterplas” en ham als hoger gelegen stuk land in een moerassig gebied. Reeds in 1232 staat dit gebied vermeld als “in Meram”.

De wijk Meerhem is de omgeving van de Tolhuislaan. Doorheen deze wijk liep het Meerhemkanaal met een lengte van 1,219 km. De waterloop vormde vόόr het uitgraven van het Kanaal Gent-Terneuzen de verbinding tussen de Leie en de Sassevaart.

GentTichelreiWaterindestad.be

Tichelrei – waterindestad.be

Via de Leie (Oudburg) doorheen het huidige “Park Sluizeken” liep het kanaal verder naar de Tichelrei langsheen het Fratersplein, de Kartuizerlaan, het Meerhem en de Hugo Van Der Goesstraat richting Neuseplein om te eindigen aan de in 1484 gegraven verdedigingsgracht “Veste”, ook gekend als de Plezante Veste (rempart de Plaisance), Veste ter Voghelenzanghe achter de Groene Briel, of Blaisantvest. Het was een afleidingskanaal van de Lieve gedempt in 1964.

Vanaf het Fratersplein tot aan de Leie kreeg het ook de naam “Schipgracht” mee.

GentTichelreidemping1947lib.ugent.be

Tichelrei demping 1947 –  lib. ugent.be

Ondanks het Meerhemkanaal tot in de 20ste eeuw als bevaarbare waterloop stond beschreven nam de bevaarbaarheid vanaf de 17e eeuw af. Daar het rioleringsnet van grote textielbedrijven op de gracht was “aangesloten” en mede door het sluikstorten van afval evolueerde deze waterloop naar een stinkend dichtgeslibd afvoerkanaal. Door de cholera-epidemie waarbij in 1866 in de wijk Meerhem 919 doden te betreuren vielen besloot het stadsbestuur het kanaal te dempen. Dit gebeurde in verschillende fasen met aanvang in 1870 om in 1963 volledig te zijn gedempt.

GentMeeerhemvaardeken1904SpoelbotenGSTPD12b

Meerhemvaardeken spoelplateaus 1902
St.-Pietersdorp 12b

Het Meerhemkanaal leidde eveneens naar het Tolhuisdok dat verbonden was met het kanaal Gent-Terneuzen en het verbindingskanaal richting Brugse Vaart. Daar lag toen de Tolbrug of Tolhuisbrug (≠huidige Tolhuisbrug) rond 1580 geconstrueerd. Hier eindigde immers de stad Gent. Het was een smal houten brugje dat in 1773 aan vernieuwing toe was. In 1808 maakte meester-timmerman C. Hellebaut er een draaibrug van. Toen het verbindingskanaal tot stand kwam werd op 12.12.1866 een nieuwe metalen draaibrug ingehuldigd. Die op haar beurt in 1901 als vaste draaibrug tot nut was over de nieuwe monding van het verbindingskanaal.

GentMeerhemkanaalkerkHKerstSTPD12b

Meerhemkanaal/kerk H.Kerst – ST.-Pietersdorp 12b

Tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 is de brug vernietigd geweest. Bij de heropbouw in 1949 waren de oude Tolhuisbrug (Tolbrug) en de Meerhembrug ook aan vernieuwing toe. Het dempen van de Blaisantvest als het Meerhemkanaal betekende het einde van bestaan voor deze 2 bruggen.

Over het gehele watertraject lagen 7 bruggen:

  1. Sluizekensbrug: tussen Oudburg en Sluizeken. Hier bevond zich de Waterpoort met een kleine sluis. Werd ook wel de Nieuwe Schaapbrug genoemd.
  2. GentSleutelkensbrugvanafSluizekenGT1987

    Sleutelkensbrug vanaf Sluizeken – G.T. 1987

    Sleutelkensbrug: tussen de Lange Steenstraat en de Grauwpoort aan de Sleepstraat. Vroeger was hier de Schaappoort met de Schaapbrug gevestigd. De naam is afkomstig van de nabijgelegen herberg en brouwerij “inden scleutelle over de scaepbrugghe”. De referentie naar sleutels, zoals ook het plaatselijke uithangbord ‘de drie sleutels” laat vermoeden, ligt waarschijnlijk bij de aanwezigheid van 3 poorten nl. de Waterpoort, de Grauwpoort en de Schaappoort. Het sluiten van die poorten gebeurde elke avond. Het centrale pleintje kreeg de naam Tussenpoorten.

  3. Chartreuzenbrug of Fraterbrug: gelegen op de plaats van het Fratersplein. Naam ontleend aan het nabijgelegen klooster, vanaf 1584 de Chartreuze genoemd. Vanaf deze brug gelijdt de Rode Lijvekensstraat naar de Slijpstraat.
  4. Meester Gillisbrug: genoemd naar meester metselaar Gillis Coppins.
  5. GentZate,plattestegerenhalsbrekersbrugGT1987

    Zate-, Platte Stegers-, en Halsbrekersbrug – G.T. 1987

    Halsbrekersbrug: gelegen aan herberg en brouwerij “In De Wan”, schuin tegenover de H. Kerstkerk. Over dit brugje kon je inderdaad je hals breken.

  6. Platte Stegersbrug: ter hoogte van de Frans Rensstraat. Verkreeg haar naam naar de andere oever alwaar de loskaai en de watertrap, de platte steger of steiger, platter was dan elders.
  7. Zatebrug of Werfbrug: genoemd naar de nabijgelegen scheepstimmerwerf nabij de Justus de Harduwijnlaan (zate=scheepstimmerwerf).

—————

Bron :

Ghendtsche Tydinghen 1987

Ghendtsche Tydinghen 1990

Gentblogt: Albert sugg en de Belle Epoque in Gent: série 1 (64) Meerhem en Blaisantvest

GENT’S VROEGSTE GESCHIEDENIS – Maurits Gysseling