Stadhuis

GentstadhuisMVanderheghen5

Stadhuis – M. Vanderhaeghen – Fb

De naam stadhuis is in gebruik genomen begin 19e eeuw. Voorheen droeg het huis van de gemeente de naam Schepenhuis of Schepenkamer. Die schepenen vormden sinds 1301 twee banken of groepen.

De voornaamste bank was deze van de “13 schepenen van de Keure”. Bewakers van de wet, rechters voor criminele als burgerlijke zaken, bestuurders van de stad met financiële verantwoordelijkheid. De eerste schepen van de Keure, de voorschepen, vervulde het ambt van burgemeester.

GentstadhuisMVanderheghen3

Stadhuis raadzaal – M. Vanderhaeghen – Fb

Naast deze bank fungeerden de “13 Schepenen van Ghedeele”. Hun taak was veel nederiger. In hun bevoegdheid vielen de erfenissen van minderjarigen en het regelen van bloedige geschillen. Zij waren gekend onder de naam paysierder (vredemaker).

Beide banken, verenigd  onder de naam “DE WET”, stonden los van elkaar en hadden een eigen vergaderzaal, een rechtszaal, een kapel, burelen (comptoirs) voor hun pensionarissen (advocaten), secretarissen, hun klerken en een conciergerie.

GentstadhuisMVanderheghen6

Stadhuis – M. Vanderhaeghen – Fb

Vooraleer beide banken zich aan de Botermarkt vestigden hadden zij een eigen lokaal. De Schepenen van de Keure zetelden in een huis aan de voet van het Belfort op het Emiel Braunplein op de plaats waar de “Fontein der jongelingen” (bron der geknielden) toen stond. In de stadsrekening van 1314 staat deze woning beschreven als het Schepenenhuis.

De Schepenen van Ghedeele hielden hun zittingen in het lokaal van de St.-Jorisgilde, thans het restaurant St.-Jorishof. In de stadsrekening van 1314 was dit gebouw gekend als het Paysierdershuis.

GentstadhuisMVanderheghen

Stadhuis – M. Vanderhaeghen – Fb

De Schepenen van de Keure vestigden zich in 1321 op de hoek van de Hoogpoort en de Paradeplaats (Botermarkt). In 1350 bouwden de Schepenen van Ghedeele een nieuw onderkomen aan die Botermarkt.

In 1516 kregen de 2 Gentse bouwmeesters Jan Stassins (o.a. toren St.-Baafskerk) en Justus Polleyt de opdracht “eenen concept te nemene en eenen patroon te snijdenen voor de nieuwe wercke van den Schepenhuuse”. Het plan van Jan Stassins werd aanvaard doch enkele maanden na de eerste steenlegging (10 maart 1517) keurde een commissie alsnog de plannen af waarbij twee nieuwe bouwmeesters werden aangesteld nl. Rombaut Keldermans uit Mechelen en Domien de Waghemakere uit Antwerpen.

GentstadhuisMVanderheghen8

Schepenhuis van de Keure – M. Vanderhaeghen – Fb

Was het stadhuis opgericht volgens deze plannen het had in gans Europa zijn gelijke niet gekend. Uiteindelijk is slecht 1/4 van het oorspronkelijk ontwerp uitgevoerd.

Zo zijn er langs de Hoogpoort slecht 15 vensters ipv 21, langs de Botermarkt 4 vensters ipv 17. Er ontbreekt een ganse verdieping, sierlijke puntgevels en verschillende dakvensters. In de nissen zijn 19 beelden (volgens plan 56!) dd. 19e eeuw aan te treffen van vorsten en graven van Vlaanderen. Ook het beeld van bouwmeester Rombaut Keldermans is te herkennen.

gentstadhuisirenerogierfb

Stadhuis – Irene Rogier – Fb

De opstand van de Gentenaren tegen Keizer Karel beginnend in 1535 betekende een voorlopige stop van de werken. Wegens gebrek aan geldmiddelen zou het tot 1572 duren vooraleer de activiteiten terug aan te vatten.

Langsheen de Hoogpoort bevindt zich de Bollaertskamer in 1581 opgetrokken in Italiaanse Renaissancestijl ten koste van de Gotische stijl die niet meer in trek was. De kamer verwijst naar de toenmalige opzichter der werken Jan Bollaert. Volgens overlevering een fanatiek Calvinist die zou deelgenomen hebben aan de Beeldenstorm. Hij was schepen en vervolgens bestuurder van de bouwwerken in Gent.

GentstadhuisMVanderheghen2

Stadhuis pacificatiezaal – M. Vanderhaeghen – Fb

De plannen voor de Bollaertskamer waren opgemaakt door architect Joos Rooman. Voor de bouw is er materiaal gebruikt afkomstig van vernielde kloosters en kerken o.a. van de St.-Pietersabdij. Bij herstellingswerken in 1886 aan de kroonlijst zijn twee fragementen van grafzerken uit de 13-14e eeuw aangetroffen.

Terwijl de Schepen van de Keure hun “huis” voltooiden wachtten de Schepenen van Ghedeele op de verbouwing van hun werkplaats. De godsdienstoorlogen hadden de stadsfinanciën namelijk ernstig doen slinken. Door een nieuwe belasting op wijn te heffen kon de oprichting van het nieuwe schepenhuis beginnen.

Het resultaat was een gebouw in eenheid geïnspireerd door de Italiaanse Renaissance. In 1620 was het voltooid. Het aanvankelijke ontwerp dd. 1595 door meester-metser Lodewijk Heindrickx werd tweemaal aangepast. In 1600 door Jacob Ondermaercq en in 1603 door Arend van Loo. Pas in 1614 viel de beslissing voor een derde verdiep. De 2 gevels langs de Poeljemarkt waren voor rekening van Lieven Plumion.

GentstadhuisMVanderheghen7

Stadhuis – M. Vanderhaeghen – Fb

Na de oprichting van deze twee schepenhuizen moest het Magistraat de Staten van Vlaanderen herbergen.  Langsheen de Stadhuissteeg verrezen verschillende lokalen waaronder de grote zaal voorzien was voor het “College der Stedelijke Afgevaardigden” (leden van Vlaanderen). In 1682, 1700 en 1728 vonden hier grote verbouwingen plaats.

GentStadhuisoorspronkelijkontwerpHeidiRogierFb

foto origineel ontwerp: Heidi Rogier-Fb

Tussen de Bollaertskameer en het Stadhuissteegje voltrok zich de conciergerie gerealiseerd in 1700 in eenvoudige Renaissancestijl. Hiervoor was de afbraak noodzakelijk van twee 16-eeuwse woningen nl. de “Groote Swaene” en de “Cleene Swaene”. Het diende als kantine voor de leden van de Keure, als loge voor de gedienstige ambtenaar, de “concierge” van de Keure, die in zijn bevoegdheid niet enkel voor het onderhoud en de bewaking van het Schepenhuis zorgde maar ook instond voor de regie van de talrijke feestmalen in opdracht van de Schepenen van de Keure.

De Armenkamer zetelde sinds haar stichting in 1531 langsheen de Poeljemarkt. In 1680 werd er een prachtige vergaderzaal ingericht. Het werd in 1750 herbouwd in Louis XV stijl.

Gentkippenmarktmarcelvanderhaeghen

Stadhuis Poeljemarkt – M. Vanderhaeghen – Fb

anekdote: Bij de intrede van Napoleon in 1803 had stadsarchitect J.B. Pisson de opdracht gekregen van het gemeentebestuur de grote gerechtszaal en de oude kapel van de Keure te moderniseren. Bij zijn tweede bezoek in 1810 was de grote poort aan de Hoogpoort dichtgemetseld en de pui met de mooie dubbele trap afgebroken. Op de Botermarkt betraden de keizer en keizerin het stadhuis via een houten pui en dubbele deur die in de plaats was gekomen van twee prachtige Gotische vensters. Een stenen pui verving in 1815 de houten versie. Uiteindelijk werd in 1869 architect Pauli aangesteld de vele verminkingen aan het gebouw te restaureren. Een werk dat 20 jaar in beslag zou nemen.

In de loop der volgende eeuwen zou het stadhuis nog vele malen onder handen worden genomen.

———-

Bron : Het stadhuis van Gent – H. Nowé

GentStadhuisplattegrondHetstadshuisvanGentHNowé

Stadhuis van Gent plattegrond – H. Nowé