Sint-Pietersplein

Capture d’écran (482)

e gens prentse uit de zeventiende iew. Ezuu kunde schuune zien woar da de kirke en dabdije van  sinte pieter was doar in domgevinge van de blandijnberg (Marcel Gélaude-Fb)

We spreken 1811. De omgeving van het Blandinusplateau ligt er verlaten bij na de afbraak in 1799 van de Onze-Lieve-Vrouweparochiekerk, gelegen in de buurt van de St.-Pietersnieuwstraat, en enkele gebouwen die deel uitmaakten van de St.-Pietersabdij.

GentOLVkerkenSt.PietersjVerplancken

GentSt.-PietersabdijGertDefever

St.-Pietersabdij – Gert Defever (Fb)

De St.-Pietersabdij stamt uit de 7de eeuw en is hoogst waarschijnlijk geconstrueerd door Amandus op een terrein toebehorende aan de Gallo-Romein Blandinus. Ook de door Keizer Karel vernielde St.-Baafsabdij, gelegen  in het voormalige St.-Baafsdorp (Portus Ganda), is door Amandus gesticht. Na verloop van tijd ontwikkelde zich een abdijdorp, het St.-Pietersdorp, wat zich kenmerkte door een aanbod aan verschillende bijgebouwen, hoeven, woningen, tuinen en landerijen met verschillende grondeigendommen. Dat waren hoofdzakelijk Vlaamse en Zeeuwse schorrengebieden alwaar schapen vrijuit konden grazen. Die schapen leverden de wol waardoor Gent in de 11e eeuw evolueerde naar een internationaal centrum voor de wol en het laken.

GentStPieterspleinJVerplancken3

In de 12-13e eeuw is de oorspronkelijke Sint-Pietersabdijkerk opgericht. Deze was in Romaanse stijl. Aartshertogen Albrecht en Isabella gaven tussen 1621 en 1651 opdracht aan Jezuïet Pieter Huyssens om een kerk in barokkestijl te ontwerpen. De huidige abdij heeft thans zijn uiterlijk te wijten aan de renovaties uit de 17e-18e eeuw. Vergeten we vooral de Beeldenstorm dd. 1566 niet die de nodige schade heeft aangebracht aan het Gentse patrimonium waaronder ook de St.-Pietersabdij.

Capture d’écran (1430)

het Sint pietersplein in de 16ste ieuw, mee links van boven de in 1799 uitgebrande en deure de Fransen gesloopte onze Lieve Vrouwkirke, let op het panorama,, zuu verre dadde kost kaaken was ter nog niets bebewd !!! – J. Verplancken (Fb)

GentStPieterskerkJVerplancken

ne goeien uchtijnk van aan Sinte Pieters zijn kirke – Verplancken Johan (Fb)

In 1796 zijn de laatste monnikken uit de abdij verdreven waardoor de vrijgekomen ruimte vervolgens als kazerne, gevangenis (tot 1948) en uiteindelijk als tentoonstellingsruimte werd ingericht. Zo kan je heden met de virtuele monnik Alison de abdij bezoeken.

De lokale parochie bezat reeds een Onze-Lieve-Vrouwekerk. De Franse Revolutie met bijhorende confiscatie leidde in 1799 tot afbraak van deze gebedsplaats. Waarna de St.-Pietersabdijkerk ook geschikt werd bevonden om als parochiekerk te fungeren als Onze-Lieve-Vrouw St.-Pieters.

Ten oosten bevond zich toen het oratorium, van 1796 tot 1809 tot nut als museum en nadien als succursaal (bijgebouw) van de St.-Baafskerk, samen met het klooster, later in functie van kazerne van de infanterie. De St.-Pieterskerk verrees na het afbreken van de parochiekerk. Het plein mat toen 425m lang en 90m tot 120m breed. Aan beide uiteinden van het plein stonden meerdere krotwoningen.

GentStpieterspleinJVerplancken

St.-Pietersplein – J. Verplancken (Fb)

In 1846 kreeg architect Leclerc-Restiaux opdracht van de schepen van openbare werken een urbanisatieplan op te maken voor het St.-Pietersplein. Hij voorzag een vrije ruimte van 220m op 85m, zo’n 18.700 m2. Ondertussen was lokaal door de stad Gent een magazijn voor het kazernement opgericht.

GentBiestenmoarkt1920StPieterslpleinJVerplancken

De Biestenmoarkt op ’t St.-Pietersplein anno 1920 – J. Verplancken (Fb)

Tegenover de kerk was een tweede plein (70m x 40m) aangelegd in terrasvorm begrensd door een steunmuur in natuursteen met ballustrade. Het was voorzien voor de oprichting van een standbeeld voor Arnold de Oude, graaf van Vlaanderen en beschermer van de St.-Pietersabdij. Dit standbeeld is echter nooit opgericht. Bomen in rij geplant versierden het terras.

Om het St.-Pietersplein te nivelleren is zo’n 20.000 m³ aarde afgeggraven om er vervolgens de gracht van de “Oude Schelde” mee te vullen. Voor de afboording van het plein waren 2 rijen bomen voorzien, onderbroken aan de ingang van de St.-Pieterskerk. Langsheen de 4 zijden waren door de architekt eveneens huizenrijen opgenomen met woningen bestaande uit 2 verdiepingen. De aanleg van de St.-Amandstraat, de Abt Flobertusstraat, de graaf Arnulfstraat en de Blandijnberg waren essentieel voor de realisatie van dit megaproject.

Uiteindelijk zou hier op het St.-Pietersplein de schouwing plaatsvinden van de troepen van het garnizoen. M.a.w. is deze plaats opgericht als marsveld of exercitieplein. De uiteindelijke kost voor de aanleg van het plein bedroeg 78.301 fr. (1941€). De verkoop van de bouwgrond (15400 m²) bracht 150.000 fr. (3718€) op. Wat voor de stad 71.699 fr. (1777€) in het laadje bracht.

GentboekentorenNicoleMarreel

zicht op de “Boekentoren” – Nicole Marreel

In het urbanisatieplan was ook het “Cité ouvrière” uitgetekend, beter gekend als het “De Vreesebeluik”, gelegen tussen de Rozierstraat en de Blandinusstraat (Blandijnberg). Tijdens de zitting van 29 januari 1848 gaf de gemeentraad toestemming aan aannemer Lieven De Vreese voor de realisatie van het beluik, wat een 100-tal huisjes betrof. De prachtige voorgevel is gerealiseerd in 1851(foto1). In 1904 zijn er nog 67 woningen bewoond door 62 gezinnen waarvan 29 zonder kinderen met een totaal van 176 inwoners. Kant Rozierstraat waren er nog 22 gezinnen die 24 huisjes bewoonden met een totaal van 83 inwoners. De oprichting van de universiteitsbibliotheek met boekentoren naar de plannen van architekt Henry Van De Velde betekende eind 1935 de afbraak van het gehele beluik. Op de hoek Rozier en St-Hubertusstraat verrees het Hoger Instituut voor Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde.

Ten noorden van het De Vreesebeluik lag het beruchte beluik  “Batavia”, op het hoogste punt van de stad tussen de St.-Pietersnieuwstraat en de St.-Pietersvrouwstraat. Het Batavia-beluik mat in lengte ongeveer 100m, in breedte zo’n 30m en bevatte 3 gelijklopende straten en 1 dwarsstraat. Er waren 2 uitgangen voorzien in de St.-Hubertstraat en 1 uitgang in de Rogierstraat met

De woningen langsheen de straat waren rond 1879 rug aan rug gebouwd met de woningen binnen het beluik alwaar de straten, ook gebruikt als “koer”, niet breder waren dan 2.70m. De huisjes bevatten een kamertje van 4,10m op 4,20m gebruikt als leefruimte, keuken en slaapplaats. Had je geluk, “profiteerde” je nog van een klein zolderkamertje. Elke bewoner beschikte gemiddeld over 3.4m oppervlakte! Door geldgebrek verhuurden enkele bewoners dit bovenkamertje. Twee pompen en 6 toiletten waren geïnstalleerd voor meer dan 550 bewoners van de 117 woningen. Tussen de woningen kon je ook een winkeltje of een herberg aantreffen. Wekelijks, op zondagvoormiddag, kwamen de verhuurders hun huurgeld opeisen vergezeld van een “bewaker van de orde”, een agent dus. Het huurgeld bedroeg 1.09fr voor de huisjes van de eerste soort. Voor huisjes van de tweede soort bedroeg het huurgeld 1.63fr. Bruto bracht het beluik 7280 fr (180.47€) op.

In 1881 werd besloten de ongezonde Bataviawijk te slopen. De omgeving werd genivelleerd waarbij de afgegraven aarde hergebruikt werd om verschillende lagergelegen plaatsen in de stad op te hogen. De 18m brede Jozef Plateaustraat (vroeger Laurierstraat en Kaleitje) werd aangelegd ter verbinding van de St.-Pietersnieuwstraat met de Kortrijkse straat en de Nederkouter. Op 16 april 1883 is de eerste steen gelegd voor het gebouw van de wetenschappen, “l’ Institut des Sciences”, een ontwerp van stadsarchitekt A. Pauli. Voorheen was door een besluit van 19 december 1870 de Willem Tellstraat en de Guinardstraat tot ontwikkeling gekomen.

Na het slopen van de wijk Batavia was het de wijk “Kattenberg” die door stadsingenieur E. Braun, de latere burgemeester, werd opgenomen in zijn urbanisatieplan en goedgekeurd door de gemeenteraad op 22 januari 1883. Daarbij verdwenen gebouwen als “het huis van de wapenmaker” en “le bloc des mariés”(1882). Vervolgens zijn het “Van Duyseplein” en de “Van Hulthemstraat” aangelegd. in 1897 gevolgd door de aanleg van de Kunstlaan, die de afbraak inhield van de gebouwen gelegen tussen de St.-Amandstraat, de Heuvelstraat (Overpoortstraat) en de Lange Kazernestraat. De realisatie van de Leopoldkazerne, een nieuwe infanteriekazerne,  nam aanvang in 1900.
Capture d’écran (1385)

Zicht op St.-Pietersabdij – J. Verplancken (Fb)

Zo is de omgeving rondom het St.-Pietersplein op 50 jaar enorm veranderd waarbij geleidelijk de soldaten, ongeveer 2000, uit het straatbeeld verdwenen en de Universiteit Gent, door aankoop en oprichting van gebouwen gekoppeld aan de evolutie van het aanbod, de student de gelegenheid heeft gegeven de omgeving van het St.-Pieters in te palmen om in het heden als “studentenwijk” te staan beschreven.
——————–
Bronnen:
Ghendtse Tydinghen 1983 – Vol 12 N°5