Vrijdagmarkt

GentVrijdagmarktAquarel
Gentvrijdagmarcelgelaude2

Vrijdagmarkt – Marcel Gelaude (Fb)

De Vrijdagmarkt ontleent zijn naam aan de markt die daar elke vrijdag doorging. De vroegste bronnen die verwijzen naar handel op de Vrijdagmarkt gaan terug naar een oorkonde van 1199 die de wekelijkse markt en een jaarmarkt op bamis (1 oktober) bekrachtigde. Aan het huidige Grootkanonplein, de vroegere Rugghestulsaard of Wannekinsaard, werden de marktgoederen gelost, gestockeerd en vervolgens naar de marktplaats overgebracht.

Op vrijdag verkochten de handelaars vooral textielwaren, edelmetaal en leder. Rond de 17e eeuw was het aanbod op de markt uitgebreid naar braadpannen, eetwaren, kandelaars, handschoenen, nagels, koorden, koelbakken, ketels, landbouwgerei, … .

Gentvrijdagsmarkt1635JacquesDrubbel

Vrijdagmarkt 1635 – Jacques Drubbel(Fb)

Een vroegste bron spreekt over “in foro” en dateert van 1208-1212. Wat kan verwijzen naar “openbaar” of “voor het gerecht”. Verder evolueert de naam van “-lacop vander Marct” (1280)  naar “sur le Markiet”(1297-1300) tot “-ande Vrindach maerct” begin 14e eeuw.

gentoudvrjdagmarkt2 - 1895 postkaart

Bij aanleg van de ondergrondse parking zijn er sporen gevonden van een nederzetting daterend voor 1199 wat erop wijst dat een beslissing van hogerhand alle bouwwerken heeft doen slopen voor de aanleg van een groot plein.

Gentvrijdagmarcelgelaude

Vrijdagmarkt – Marcel Gelaude (Fb)

Toreken – Kristof Bosschaert

Aan het gewezen gildehuis van de leerlooiers het “Toreken”, tussen 1450 en 1483 geconstrueerd in Gotische stijl, is nog steeds de ring bevestigd die ons herinnert aan de slinkse plattelandswevers die het linnen hier op onrechtmatige wijze aan de man probeerden te brengen. Het linnen dat niet voldeed aan de voorgeschreven kwaliteiten en afmetingen werd opgehangen aan “den lijnwaet rync”, een schandring. Het gekeurde lijnwaad werd uitgevoerd naar meerdere Europese landen.

Keizer Karel – Gert Defever

Nadat Keizer Karel in 1540 de macht van de gilden ontnam kwam het Toreken in privé-handen. In 1883 kocht Gent het terug en na het einde van de noodzakelijke restauratiewerken in 1983 verkreeg het zijn huidig uitzicht. Nu is er het poëziecentrum gevestigd.

GentvrijdagClFaseur2
Vrijdagmarkt – Cl. Faseur (Fb)
GentVooruitRudyvanCauterenFb8
Lakenmetershuis – Rudy Van Cauteren – Fb

Deze locatie doet ons terugdenken aan een verleden van armoede, opstanden, politiek, volksvergaderingen, spanning, huldigingen, terechtstellingen, festiviteiten, rijkdom, … . “Ons Huis”, Edward Anseele indachtig, een verwezenlijking van de Socialistische Werkersverenigingen als eerbetoon aan- en tot nut van de arbeider.

gentlakenmetershuis
Lakenmetershuis

In het “Tooghuis” zwoeren graven trouw aan de voorrechten van Gent en zijn inwoners. Daar mocht elke Gentenaar zijn betoog houden. Het “Huis De Wulf” of “Lakenmetershuis” was de plaats waar vanaf 1651 het lijnwaad werd gemeten door de lakenmeters. Voordien gebeurde dit op de lijnwaadmarkt op de Vrijdagmarkt zelf. Het unieke gebouw met halsgevel dateert van 1770. Het Willemsfonds, een liberale cultuurvereniging, is sinds 1868 ondergebracht in het Lakenmetershuis wat aanvankelijk als bibliotheek dienst deed. In een later stadium werden er diverse activiteiten verricht.

Op 2 mei 1345, gekend onder “Quaeden Maendach”, vochten de wevers en volders een dodelijke strijd uit op de Vrijdagmarkt. Honderden doden vielen er te betreuren waarbij de wevers deze bloeddorstige vechtpartij uiteindelijk wonnen.

GentvrijdagmarktJahroenAdriansensFb
Vrijdagmarkt ca. 1970 – Jahroen Adriansens – Fb
Gent25011822vrijdagmarktlaatsteopenbareterechtstellingHettorekenopdevrijdagmarktjohandecavele-kb
De laatste openbare terechtstelling
Het Toreken op de Vrijdagmarkt – Decavele Johan

In 1381 kwamen de inwoners in opstand tegen de hoge belastingen van de Vlaamse graaf. Tussen 1530 en 1576 werden 87 protestanten op dit plein terechtgesteld. De laatste onthofding vond plaats op 25 januari 1822 toen Lieven van Butsele voor vadermoord zijn vuist werd afgehakt om uiteindelijk door de guillotine een kopje kleiner te worden gemaakt.

Capture d’écran (975)

In het bijzijn van koning Leopold I werd op 14 september 1863 het majestueus dominerend bronzen standbeeld van Jacob van Artevelde, “Tsok” voor de echte Gentenaar en als Vlaams volksleider de Wijze Man genoemd, ingehuldigd. Het kunstwerk meet 4.70m hoog, het voetstuk 6.50m versiert met de wapens der gilden uit de 14e eeuw en drie taferelen die aan verdragen herinneren die “Tsok” heeft gesloten. Het is het oudste standbeeld van Gent en een creatie van de Gentse beeldhouwer Petrus de Vigne-Quoy (1812-1877).

GentvrijdagchistelV
gentvrijdagmarktJVerplancken5
Vrijdagmarkt – J. Verplancken (Fb)

Eerder leidde de “Blijde Inkomst” van de aartshertogen Albrecht en Isabella tot feestelijkheden gedurende 6 dagen lang, meer bepaald van 28 januari tot en met 2 februari 1600. Opmerkelijk was de plechtige onthulling van een monumentale zuil op de Vrijdagmarkt ter ere van Keizer Karel, grootvader van Isabella.

Keizer Karel

De oprichting van dit gedenkteken was mogelijks een eerste monument ooit opgericht op een plein in België. Het houten beeld van 12.5 m hoog was het werk van de Antwerpse “beeldsnydere” Robert de Nole. De Vrijdagsmarkt heette dan ook toepasselijk “de Keizerplaatse” zolang het standbeeld van Keizer Karel er pronkte. Het werd vernieuwd in 1775 in verguld geslagen koper. In zijn totaliteit mat het kunstwerk toen ca. 15m met een gewicht van 24433 kg.

Een lang leven was deze kolom niet gegund want op 18 november 1792 trokken 12 paarden van de Franse Sansculotten, verzetstrijders, het kunstwerk omver om eenvoudigweg vervangen te worden door een vrijheidsboom. De Vrijdagsmarkt was nu gekend als de ‘Place de la Liberté”.

Op 22 september 1794 pronkte het beeld van “de Vrijheid” op het voetstuk. Vervolgens is er ten tijde van Napoléon een kolom geplaats met het beeld van Bellone hier op de “Place de l’Empéreur”, de huidige Vrijdagmarkt.

In 1814 trokken de Russische kozakken het Gentse centrum in en bivakkeerden op de Kouter nadat de Fransen gevlucht waren. Kolonel Bogaloff, hun leider, kreeg van de Gentenaars al vlug de naam “Peetje kozak” mee. De kozakken hadden de rare gewoonte hun paard mee te nemen in de woningen en alle lekkere hapjes te verorberen om bij vertrek te melden dat “borgemeester alles betalen”. Na enkele weken was het tijd om de aftocht te blazen en vertrokken de Russen waarbij Peetje kozak de menigte op de Vrijdagmarkt nog enkele muntstukken toewierp. 

GentmarkttrechtstellingvrijdagmarktEdLev3

De markt betreffende voedingswaren en textiel vindt nog steeds plaats elke vrijdag en zaterdag op het dak van de ondergrondse parking.

gentvrijdagmarktJVerplancken2
Vrijdagmarkt – J. Verplancken (Fb)

De zondag is er de vogel- en vismarkt waarbij de omringende horecazaken uw gezelschap zeker op prijs stellen genietend van het prachtige stadsdecor.

Interessant om weten is dat in 1906 het carrousel (vermaak) van cinématograaf Vanderzypen in de aangrenzende Baudeloostraat vele Gentenaars een eerste kennismaking met de bewegende beelden bezorgde.

——————–

Bron:

Ghendtsche Tydinghen 1972 Vol1 Nr; 1974 Vol3 Nr4; 2012 juli-augustus 41e jrg nr.4

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.