Vrijdagmarkt

GentVrijdagmarktAquarel

De Vrijdagmarkt begin 19e eeuw
J.J. Wynants (Atlas Goetghebuer)

De Vrijdagmarkt ontleent zijn naam aan de markt die daar elke vrijdag doorging. De vroegste bronnen die verwijzen naar handel op de Vrijdagmarkt gaan terug naar een oorkonde van 1199 die de wekelijkse markt bekrachtigde. Aan het huidige Grootkanonplein, de vroegere Rugghestulsaard of Wannekinsaard, werden de marktgoederen gelost, gestockeerd en vervolgens naar de marktplaats overgebracht.

Gentvrijdagsmarktgekleurdepostkaart1964ebay

Op vrijdag verkochten de handelaars vooral textielwaren, edelmetaal en leder.

Rond de 17e eeuw was het aanbod op de markt uitgebreid naar braadpannen, eetwaren, kandelaars, handschoenen, nagels, koorden, koelbakken, ketels, landbouwgerei, … .

Een vroegste bron spreekt over “in foro” en dateert van 1208-1212. Verder evolueert de naam van “-lacop vander Marct” (1280)  naar “sur le Markiet”(1297-1300) tot “-ande Vrindach maerct” begin 14e eeuw.

gentoudvrjdagmarkt2 - 1895 postkaartBij aanleg van de ondergrondse parking zijn er sporen gevonden van een nederzetting daterend voor 1199 wat erop wijst dat een beslissing van hogerhand alle bouwwerken heeft doen slopen voor de aanleg van een groot plein.

Aan het gewezen gildehuis van de leerlooiers het “Toreken”, tussen 1450 en 1483 geconstrueerd in Gotische stijl, is nog steeds de ring bevestigd die ons herinnert aan de slinkse plattelandswevers die het linnen hier op onrechtmatige wijze aan de man probeerden te brengen. Het linnen dat niet voldeed aan de voorgeschreven kwaliteiten en afmetingen werd opgehangen aan “den lijnwaet rync”, een schandring. Het gekeurde lijnwaad werd uitgevoerd naar meerdere Europese landen.

Nadat Keizer Karel in 1540 de macht van de gilden ontnam kwam het Toreken in privé-handen. In 1883 kocht Gent het terug en na het einde van de noodzakelijke restauratiewerken in 1983 verkreeg het zijn huidig uitzicht. Nu is er het poëziecentrum gevestigd.

Vrijdagmarkt, inhuldiging standbeeld Jacob van Artevelde Bijlokemuseum

Deze locatie doet ons terugdenken aan een verleden van armoede, opstanden, politiek, volksvergaderingen, spanning, huldigingen, terechtstellingen, festiviteiten, rijkdom, … . “Ons Huis”, Edward Anseele indachtig, een verwezenlijking van de Socialistische Werkersverenigingen als eerbetoon aan- en tot nut van de arbeider.

gentlakenmetershuis

Lakenmetershuis

In het “Tooghuis” zwoeren graven trouw aan de voorrechten van Gent en zijn inwoners. Daar mocht elke Gentenaar zijn betoog houden. Het “Huis De Wulf” of “Lakenmetershuis” was de plaats waar vanaf 1651 het lijnwaad werd gemeten door de lakenmeters.

Op 2 mei 1345, gekend onder “Quaeden Maendach”, vochten de wevers en volders een dodelijke strijd uit op de Vrijdagmarkt. Honderden doden vielen er te betreuren waarbij de wevers deze bloeddorstige vechtpartij uiteindelijk wonnen.

Gent25011822vrijdagmarktlaatsteopenbareterechtstellingHettorekenopdevrijdagmarktjohandecavele-kb

De laatste openbare terechtstelling
Het Toreken op de Vrijdagmarkt – Decavele Johan

In 1381 kwamen de inwoners in opstand tegen de hoge belastingen van de Vlaamse graaf.

Tussen 1530 en 1576 werden 87 protestanten op dit plein terechtgesteld. De laatste onthoofding vond plaats op 25 januari 1822 toen Lieven van Butsele voor vadermoord zijn vuist werd afgehakt om uiteindelijk door de guillotine een kopje kleiner te worden gemaakt.

In het bijzijn van koning Leopold I werd op 14 september 1863 het majestueus dominerend bronzen standbeeld van Jacob van Artevelde, “Tsok” voor de echte Gentenaar en als Vlaams volksleider de Wijze Man genoemd, ingehuldigd. Het kunstwerk meet 4.70m hoog, het voetstuk 6.50m versiert met de wapens der gilden uit de 14e eeuw en drie taferelen die aan verdragen herinneren die “Tsok” heeft gesloten. Het is het oudste standbeeld van Gent en een creatie van de Gentse beeldhouwer Petrus de Vigne-Quoy (1812-1877).

Keizer Karel
Vrijdagmarkt

Eerder was het in 1600 opgerichte standbeeld van Keizer Karel, mogelijks het eerste monument ooit opgericht op een plein in België, in 1792 door de Sansculotten naar beneden gehaald en vervangen door een vrijheidsboom. Op 22 september 1794 pronkte het beeld van “de Vrijheid” op het voetstuk. En ten tijde van Napoléon is er een kolom geplaats met het beeld van Bellone er op.

De Vrijdagsmarkt heette dan ook “de Keizerplaatse” zolang het standbeeld van Keizer Karel er pronkte. Toen de vrijheidsboom er stond was het de “Place de la Liberté” en ten tijde van Napoleon de “Place de L’Empereur”.

De markt betreffende voedingswaren en textiel vindt nog steeds plaats elke vrijdag en zaterdag op het dak van de ondergrondse parking.

De zondag is er de vogel- en vismarkt waarbij de omringende horecazaken uw gezelschap zeker op prijs stellen genietend van het prachtige stadsdecor.

Interessant om weten is dat in 1906 het carrousel (vermaak) van cinématograaf Vanderzypen in de aangrenzende Baudeloostraat vele Gentenaars een eerste kennismaking met de bewegende beelden bezorgde.

We volgen nu de richting die Jacob van Artevelde aanwijst en komen aan het Grootkanonplein.

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s