Jacob Van Artevelde

Gent04-06-2011 011In het midden van de Vrijdagsmarkt staat het prachtige monumentale standbeeld van Jacob van Artevelde. Deze wijdvermaarde Gentse volkstribuun verheft een creatie van Pieter de Vigne-Quyo.

Jacob van Artevelde (1290-1345) was een groot volksleider die de neutraliteit van Gent en Vlaanderen wist veilig te stellen tijdens de 100-jarige oorlog tussen Frankrijk en Engeland. Immers, die neutraliteit was vooral voor Gent van levensbelang voor de invoer van wol uit Engeland. In het belang van de lakennijverheid, toen de belangrijkste broodwinning voor de Gentenaren, hief Jacob de boycot van wol uit Engeland op.

Capture d’écran (1137)

Vrijdagmarkt ca. 1867: Jacob van Artevelde omringd door 4 gaslantarens- J. Verplancken (Fb)

Jacob stamde uit een familie van wol- en lakenhandelaars en was bijgevolg zelf ook een begenadigd lakenkoopman. Hij engageerde zich voor de politiek nadat de Vlaamse graaf Lodewijk van Nevers in 1337 partij koos voor Frankrijk waardoor Engeland de uitvoer van wol naar Vlaanderen verbood. Snel bleek dat onze Jacob over vele kwaliteiten beschikte. Op 3 januari 1338 werd hij dan ook tot “Gents hoofdman” benoemd en zag zijn invloed in juni 1338 over gans Vlaanderen erkend te worden. Zo bestond in Gent het beleid nu uit leden die alle standen vertegenwoordigden. Zijn voortdurend streven naar overleg en verzoening wierp duidelijk zijn vruchten af.       

GentJacobVanArtevelde4 palenRolanddeSmetFb

Jacob van Artevelde – Roland de Smet – Fb

Aangezien het Nederlands als bestuurstaal werd aanvaard waren alle officiële documenten van die tijd onder Jacobs invloed eveneens in het Nederlands opgesteld. Onder zijn bewind zullen de handarbeiders (Liebaards of Klauwaards) de hegemonie van de Fransgezinde rijken (Leliaards) doorbreken.

De Liebaards vochten tijdens de Guldensporenslag (1302) tegen de Leliaards. Liebaards stammen uit de heraldiek dat o.a. het ontstaan en gebruik van wapens beschrijft. Het betekent luipaard of leeuw wat refereert naar de Vlaamse Leeuw. Klauwaarts zal pas vanaf 1329 in voege komen om een duidelijker verschil met de Leliaards te maken. Leliaards, naar de lelies afgebeeld op de Koninklijke franse vlag, waren rijke Fransgezinde patriciërs uit 13e-begin 14e eeuw die hun steun verleenden aan de Franse koning en terug onder het Franse gezag wouden onderworpen worden.  

Capture d’écran (95)

Vervolgens wist Jacob Van Artevelde de concurrentie tussen Gent, Ieper en Brugge te bewingen door een gemeenschappelijk verbond op te richten. Waar hij aanvankelijk neutraliteit nastreefde schaarde Jacob zich eind 1339 aan Engelse zijde. Hierbij werd de Engelse koning Edward III erkend als suzerein over Vlaanderen tot grote ontgoocheling aan Franse zijde zijnde Filips VI van Valois. Echter Jacob zou de prins van Wales enorm toegekomen zijn door een poging tot onterving van de Fransgezinde graaf van Vlaanderen maar dat bleek uiteindelijk niet door te gaan.

GentvrijdagmarktGinoMissiantFb

Vrijdagmarkt – Gino Missiant – Fb

Op 2 mei 1345, Quaden Maandag, is er de veldslag op de Vrijdagmarkt tussen de wevers en de volders. De volders eisten loonsverhoging doch weigerden de wevers dit te betalen. Hierbij kregen de volders de steun van Jacob van Artevelde. Tijdens de gevechten verloor Jan de Baken, deken van de volders, het leven. De wevers vonden de tussenkomst van Jacob in dit treffen verdacht. Aan zijn heldhaftigheid werd op 24 juli 1345 een einde gemaakt toen hij door Geraard Denys, leider van de rijke wevers, en enkele handlangers werd vermoord aan de achterzijde van zijn woning in de Paddenhoek. Mogelijks onder invloed van de Franse koning en zijn handlangers.

GentJVArteveldeJVerplancken

J. Verplancken (Fb)

GentJacobVA1903-postkaartAlbertSugg

Jacob van Artevelde 1903 – postkaart

In het bijzijn van koning Leopold I werd op 14 september 1863 het majestueus dominerend bronzen standbeeld van Jacob van Artevelde ingehuldigd. Als Vlaams volksleider werd hij de “Wijze Man” genoemd, voor de echte Gentenaar was hij “Tsok”. Het kunstwerk meet 4.70m hoog, het voetstuk 6.50m versiert met de wapens der gilden uit de 14e eeuw en drie taferelen die aan verdragen herinneren die “Tsok” heeft gesloten nl. tussen Gent, Brugge en Ieper, tussen Gent en Engeland en tussen Vlaanderen, Brabant en Henegouwen. Het is een creatie van de Gentse beeldhouwer Petrus de Vigne-Quoy (1812-1877).

Aanvankelijk was er rondom het standbeeld een metalen afsluiting voorzien met 4 lantaarnpalen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog namen de Duitsers de bronzen lantaarnpalen weg om het metaal te recupereren. Door de wekelijkse markt verdwenen in 1938 de resterende 4 palen met de ijzeren omheining.

GentJacobVanArtevelde

Het standbeeld wordt op elke hoek ondersteunt door 4 maagden. Elke maagd staat symbool voor Vlaanderen, Gent, Ieper en Brugge. Deze kwamen er pas in 1869 door Paul de Vigne, zoon van Pieter, ter vervanging van 4 leeuwen die wapenschilden droegen.

Gentvrijdagsmarktgekleurdepostkaart1964ebay

Vrijdagmarkt – gekleurde postkaart 1964

Verbazing alom toen Etienne Flerick in juli 1998 vaststelde dat het zwaard, 85 kg zwaar en 2.3 m lang, was verdwenen. Onderzoek wees uit dat het zwaar al sinds 1995-1996 niet meer bij het standbeeld hoorde. Uiteindelijk belastte de Stad kopergieterij Van der Loeff uit Melle met de opdracht een nieuw zwaard aan te maken. Kostprijs: 60.000 fr (1500 €). Tot Bart Smekens, leerling van het Stedelijk Kunstinstiruut in de Rodelijvekensstraat, op 27 mei 1999 het originele zwaard aantrof in de buurt van de Leie-oever aan de Krommewalbrug. Het originele exemplaar werd op 18 juni 1999 herverenigd met het standbeeld op de Vrijdagmarkt. De replica is te bezichtigen in het wapenmuseum van het Gravensteen.

Gent print 1923 alphonse de neuville jacob van artevelde

Gent print 1923 Alphonse de Neuville – Jacob van Artevelde

Fragment uit Artevelde die vroede :

Ja, wie had er ooit meer van waarde voor zijn stad als Jacob Van Artevelde voor Gent. Zoals hij door Ludo Van Goor in zijn boek “Artevelde die vroede” beschreven wordt : ”Op de Vrijdagmarkt blijft Jacob tronen en terecht. In ijzeren maliënkolder gehuld, met breed slagzwaard en dagge aan de zijde, de mantel wijd golvend om de schouders, omknelt zijn linkerhand de oorkonde van 3 december 1339 – zijn droom en zijn werk. De rechterarm, hoog opgestoken met uitgestrekte vingers, wijst over heel de plaatse heen, over de huizen van Gent, over alle torens en sterkten van Vlaanderen. Het hoofd lichtjes achteruit geworpen, vaart met klaren blik de wijde verten in, waar het aan de kim Vlaanderens herwording begroeten kan. Vol romantische pose en toch zo sprekend tot het gemoed”.

gentoudgravurejacobvanarteveldede Wijze man Geschiedenis der zeventien NederlandenP.H. Witkamp1882

gravure Jacob Van Artevelde
PH Witkamp 1882

Bij dat beeld verdwijnt alle wetenschappelijk gehaspel en gekibbel! Wij voelen : die man was goed, was groot, was edel in plannen en daden. In zijn grootheid was hij de niet-begrepene zijner tijdgenoten, is hij de verguisde van veler hunner nakomelingen. Wij, de jongeren, zingen hem opnieuw ons lied van liefde en bewondering en bij de verjaring van zijn rampzaligen dood willen we even stilstaan en diep in ons laten doordringen het heerlijke voorbeeld van trouw aan Vlaanderen’s volkszaak dat hij ons nagelaten heeft : de weergaloze zelfopoffering in dienst van het “gemeen” waar hij ons is in voorgegaan.

gentjacobjverplancken3

J. Verplancken (Fb)

GentJacobvanArteveldeRosiyavanderelstFb

Jacob van Artevelde – R. van der Elst – Fb

Zijn onuitputtelijke liefde tot het moederland Vlaanderen waarvan hij blijk gegeven heeft. Artevelde’s naam is een vlag die we hoog boven onze hoofden tillen. Zijn grootsche daden willen we tot de onze maken.

Het woord van Artevelde sloeg in bij het volk. Zulke klare taal hadden ze graag. Onder luid gejuich en gedurig herhaald hoerageroep, dat zoals een geweldige donder tegen de muren van de abdij weerkaatste en uitstierf in de blauwachtige verten van de wijde meersen, verliet Jacob het spreekgestoelte en werd op de schouders van bereidwillige gezellen terug naar zijn woonst op de Kalanderberg gedragen. Druk pratend trok de menigte achter hem aan. In de heldere vrieshemel blonk een blije middagzon welke de verstijfde ledematen ontdooien deed. Was zij de voorbode van de heropstanding van Vlaanderen?”

gent26.06.2012 040

——————–

Bron :

Artevelde die Vroede – Ludo van Goor

Gids voor Gent – Paul Bergmans en Armand Heins

Gentblogt: Albert Sugg en de Belle Epoque in Gent – serie 1 (65) Vrijdagmarkt

Een geschiedenis van Vlaanderen – Henri Van Daele

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.