Oude Houtlei (1165)

GentOudehoutleischilderijJosephvanHaeerde19eeeuwCellieten-kloosterRogerCaufrierFb

Deze waterloop, ook wel “de Gracht” genoemd, kwam tot stand in 1165 na toevoeging van de St.-Michielsparochie bij het Portus Gent.

De ontbossing in Vlaanderen was aanleiding tot invoer van hout uit de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen. Via de Lieve vaarden boten, “bijlanders” genaamd,  ondermeer tot aan de kaai van de Houtlei om het hout te lossen voor verkoop. Tot aan de 17e eeuw zou hier de markt van brand- en timmerhout hebben plaatsgevonden. Vandaar de naam “Houtlei”.

Capture d’écran (999)

Dit waterkanaal werd in 1234 beschreven als “cum fossato Gandensi”. In 1291 onthult een bron de Houtlei als “bi Port hackere up die gracht”.

De Oude Houtlei was een kunstmatige gracht gegraven als westelijke verdedigingsgrens van de stad. In de jaren 1160 lijfde het stadsbestuur de lange strook Ekkergemgebied in. Om dit nieuwe “Portus” in staat van verdediging te brengen is een versterkte gracht gegraven, de Houtleie, die de samenvloeiing van de Leie en het Ketelvestkanaal verbond met het gedeelte Leie aan de achterkant van de overdekte vismarkt. Eind 12e eeuw ontwikkelde zich langsheen het watertraject de St.-Michielsvesting voorzien van vestingmuren en 4 versterkte stadspoorten.

Van de Kuippoort, een versterkte sluis over de Houtlei aan de Ketelvest, liep deze waterweg via de huidige Oude Houtlei en Poel naar de vroegere Appelbrug aan de Jan Breydelstraat zo de Leie in.

Zowel binnen als buiten de stadswal kwamen vele kloosterorden zich vestigen. Zo was het St.-Lucasinstituut gekend als het klooster van de cistercienzerzusters van Oost-Eeclo en het St.-Amandusinstituut als het klooster der Alexianen.

13 augustus 1868. Eergisteren had in het lokaal van de Sint-Jozefskring de prijsuitreiking plaats aan de leerlingen van de school Sint-Lucas, die vijf jaar geleden te Gent werd opgericht. De school telt thans 97 leerlingen.

Capture d’écran (788)
Plannetje omgeving “Houtleie” – GT 1972 (Vol1N°7)

Aan de Poel lag een brugje over de gracht van de Houtlei die de binnenpoort van de Torenpoort verbond met de buitenpoort. Richting Ketelvest lagen nog 2 dienstpoorten nl. de Zandpoort  (Zottenpoort) en de Posteernepoort (zie stadspoorten).

De Karolijnse Concessie van 1540 was aanleiding tot afbraak van de St.-Michielsvesting. Bij de demping van de gracht in 1899 bleek de St.-Michielsvest zo goed als verdwenen.
Het gedeelte tussen de Zandpoort en de Posteernepoort kreeg in 1812 ook de naam violetteley mee.

26 juni 1845. In de gemeenteraad wordt de Houtlei besproken. De vraag wordt gesteld : “Est-il possible de maintenir le canal du quai au bois dans une situation normale et telle qu’il soit incessamment navigable et que ses eaux n’exhalent plus des miasmes infects”. Er wordt bemerkt “que les riverains, qui ne se permettent que trop souvent de jeter dans les cours d’eau des débris de toute espèce et quelque fois même des masses de décombres provenant de démolitions”.

De volledige overwelving van de Houtlei vanaf de Oordeelbrug tot aan de Appelbrug zou de volgende werken noodzakelijk maken : overwelven over een afstand van 1050 meter, aanleggen van rioleringen, bouwen twee kaaimuren op het einde, bouwen van een kleine sluis, opvullen zijkanten en kasseien. Totale uitgave 237533 fr (5889€). Een gedeeltelijke overwelving vanaf de Zottepoort tot de Torhoutpoort zou 126000 fr (3124€) kosten. Bij overwelving zou de Houtlei zeker na korte tijd opnieuw dichtslibben. Bovendien is de overwelving zeker nadelig voor de werkplaatsen in de omgeving.

De Houtlei werd gebaggerd in 1818. Het werk kostte 72500 fr (1797€). Thans zouden 19517 m3 moeten uitgebaggerd worden, dit werk tegen 0,75 fr. per m3 zal 14637 fr (363€) kosten. De gemeenteraad besluit de Houtlei niet te overwelven. Een aannemer wil het werk uitvoeren tegen 0,70 fr. per m3. De baggergrond moet vervoerd worden naar de gronden van de Burgerlijke Godshuizen op de Bijloke om de meersen op te hogen.

Bij K.B. van 22 juni 1976 werd het huis Verhaegen, gelegen Oude Houtlei 100, geklasseerd als monument.

GentOudeHoutleivoordempingaanPosteernestraatzieWpAntooddeloofFb
Oude Houtlei (Posteernestraat) voor demping – A. De Loof (Fb)

28 mei 1859. De gemeenteraad had op 26 maart 1859 grondig het probleem van de Houtlei besproken. Sedert 1818 werden voor het baggeren en het onderhoud van de Houtlei 98.587 fr (2444€) uitgegeven. Toch geeft de toestand geen voldoening. Ook het oud klooster van de Alexianen komt ter sprake. Dit gebouw, tot 1796 het verblijf voor de broeders Cellisten, werd daarna gebruikt als gevangenis en in 1828 als krankzinnigengesticht. Sedert 1857 is het gebouw verlaten. De oppervlakte bedraagt 3746m² met langs de Houtlei een lengte van l70m en een breedte van 23m. Deze lokatie is door de Houtlei bijna onbereikbaar en dus weinig tot nut. Er wordt een voorstel ingediend om de Houtlei tussen de Posteernepoort en de Torrepoort (lengte 380m) te overwelven. Op 28 mei werd dit voorstel met veertien stemmen tegen veertien stemmen verworpen. In 1863 zullen de Broeders van de Christelijke Scholen het gewezen klooster der Alexianen aankopen om er het Sint-Amanduscollege op te richten. De Houtlei zal pas in 1898 worden gedempt.

Eind 19e eeuw lag de Oude Houtlei er verwaarloosd bij wat leidde tot geurhinder en andere onaangename toestanden.

Capture d’écran (6617)

—————

Bron:

Ghendtsche Tydinghen 1974 – Vol4 N°5

Ghendtsche Tydinghen 1976 – Vol5 N°5

Ghendtsche Tydinghen 1978 – Vol7 N°3

Ghendtsche Tydinghen 1980 – Vol9 N°1

Ghendtsche Tydinghen 2012

http://www.inventaris.onroerenderfgoed.be

GENT’S VROEGSTE GESCHIEDENIS – Maurits Gysseling

Een Hollands soldaat penseelt Gent – René de Herdt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.