(Zie ook : Meerhem)
Het Meerhemkanaal langs de Tichelrei, die in het Frans “Quai des Tuileries” heette, werd dikwijls als een apart deel van het Meerhemkanaal beschouwd. Deze naam werd reeds in 1354 gebruikt en doet vermoeden dat daar ooit pannen- of tegelfabrieken stonden (tuileries (Fr) = pannenbakkerijen). “Rei” betekent hier waterloop of stadsgracht.
Het zuidelijke deel van het Meerhemkanaal, dat van het Fratersplein via de Tichelrei naar de Leie ter hoogte van Drongenhof liep, werd in 1947 gedempt. De gemeenteraad besliste dit in de herfst van 1947 en het college gaf op 25 november 1947 de toestemming aan een aannemer van afbraakwerken om alvast puin te dumpen in de Tichelrei.
Een “-rei” is een gracht. (cfr. Brugse reien)
Latijn: ‘tegularia’ of steenbakkerij.
Gentse straatnaam: Tichelrij.
1354: Pieter van der Tichelrien; Huus staende up der stedeeerve beneden der houder Scabrugghe daer de tichelen staen
1360: hofstede over de Scabrucghe daer men de tichelen vercoept
1366: up de Tichelrie.
De Tichelrei is een deel van de Schipgracht of Oude Vaart, ontstaan uit de Guudinis- of Wondelgemgracht, gegraven voor de aanvoer van turf (warmtebron). Samen met de Schelde was hij tot in de 13e eeuw de enige waterloop die rechtstreeks verbonden was met de zee. De waterweg liep van het Sluizeken (Lange Schipgracht)-Tichelrei-Meerhem door de velden van de Muide tussen Meulestede en Wondelgem zo naar Langerbrugge om te eindigen aan het Aardeken te Ertvelde.
———-
De wijk Meerhem is de omgeving van de Tolhuislaan. Doorheen deze wijk liep het Meerhemkanaal met een lengte van 1,219 km. De waterloop vormde vόόr het uitgraven van het Kanaal Gent-Terneuzen de verbinding tussen de Leie en de Sassevaart.
Het begin van de Tichelrei, aan de Lange Steenstraat en Grauwpoort, wordt in twee gesplitst door een gebouwtje waarvan de voorgevel uit 1714 dateert. In die gevel vindt men een steen met de afbeelding van 3 sleutels. Daar zit sedert 2013 het restaurant Staminee “De Stokerij”. In dit pand was destijds de brouwerij “Het Sleutelken” gevestigd, dat zijn water in minder vervuilde tijden uit de Schipgracht pompte. Tijdens “La Belle Epoque” was daar de brouwerij Van Goethem gevestigd. Het was één van de bijna 100 brouwerijen die Gent toen telde.
De brouwerij werd in 1924 overgenomen door Pieter Bruggeman, een invoerder van wijnen en likeuren. Tussen de Rodelijvekensstraat en de Tichelrei bouwde zijn firma een nieuw complex met jeneverstokerij. Deze werd in 1991 opgekocht door het Gentse Stadsbestuur en grotendeels doorverkocht aan de Volkskliniek “Bond Moyson”, die het complex in 1999 afbrak en er 82 serviceflats bouwde die via een tunnel onder de Tichelrei aansloten bij de daar in 1985 opgerichtte Volkskliniek. Tichelrei nr. 1 dat VZW Domino werd dat vervolgens in 2000 fusioneerde met ziekenhuis Sint-Lucas.
Beetje geschiedenis
In 1928 opent de Volkskliniek in de Sint-Margrietstraat (zijstraat van de Lange Steenstraat, evenwijdig aan de Tichelrei) en bijna 50 jaar later beslist de raad van bestuur om een groter en moderner gebouw te voorzien. In het najaar van 1985 wordt de nieuwe Volkskliniek officieel in gebruik genomen. Er komt niet alleen een ziekenhuisfunctie, maar ook een woonzorgcentrum. Nog voor de eeuwwisseling (in 1998) sluit AZ Volkskliniek al een associatieovereenkomst met AZ Sint-Lucas, maar pas op 1 januari 2004 is de fusie officieel een feit. Op 2 juli 2020 vertrok geriatrie 2 als laatste verpleegafdeling uit de Volkskliniek waardoor er geen patiënten meer verbleven. De dienst tandheelkunde bleef er wel actief met consultaties tot midden augustus. Nu zij ook verhuisd zijn, trekken we de deur definitief achter ons dicht. Het gebouw wordt door Domino volledig verbouwd tot een wooncomplex van 141 wooneenheden: 114 assistentiewoningen en 27 appartementen. Vanaf 1 januari 2022 kunnen de eerste 63 appartementen en assistentiewoningen in gebruik genomen worden. De andere 78 volgen op 1 januari 2023.
Hygiënische problemen noopten tot een drastische verandering van de Gentse waterhuishouding, want waterlopen waren een broeihaard van epidemieën zoals cholera, dacht men. Hele wijken die volgestouwd waren met goedkope arbeiderswoningen of beluikhuisjes werden met de grond gelijkgemaakt. De vele waterlopen, grachten en openliggende kanaaltjes die deze wijken doorkruisten werden daarbij dichtgegooid, om bouwrijpe gronden voor nieuwe projecten te verkrijgen.
De Tichelrei is daar een typisch voorbeeld van. Zo kwam er plaats vrij voor het project “Campus Volkskliniek” met “Rusthuis Het Tempelhof” en “Service flats Tichelhof”. Bekijken we de geschiedenis van het dempen en overwelven van de waterlopen in Gent dd. 1866-1914 (UG, 2003, p. 90-92), blijkt dat dit dempen aanleiding gaf tot heel wat juridisch geredetwist over het eigendomsrecht op de gronden die ontstonden door deze dempingen.
In regel werden ze verkocht aan de oevereigenaars aan relatief lage prijzen. In 1896 werden de gronden voortkomend uit de demping van een waterloop gelegen tussen de Tichelrei en de Rodelijvekensstraat aan de aanpalende eigenaars verkocht voor 3 frank per vierkante meter. Hierbij werd verondersteld dat de nieuwe eigenaars elk jaar zouden opdraaien voor de kosten voor het onderhoud van de overwelfde riool, waarvan echter in de praktijk niets terecht kwam. Bij de demping van het Meerhemkanaal in 1906 werden de gronden datzelfde jaar nog verkocht aan de oevereigenaars aan een eenheidsprijs van 15 frank per vierkante meter. De stad gebruikte echter ook vaak de grond om bestaande straten te verbreden of om nieuwe straten aan te leggen.
Onderstaande foto geeft een sfeerbeeld weer van de Kartuizerlaan dd. 1901, in het verlengde van de Tichelrei.
———-
Bronnen:
Eddy Levis (Fb)
gentblogt-archief.stad.gent
DE KUIP - GENT (Belgique - Belgium) 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.